Шашивари: измените за правосудниот испит нема да се носат без студентите, ќе се бара мислење од Венецијанската комисија

Министерот за правда Јетон Шашивари на 19 октомври изјави дека измените поврзани со полагањето на правосудниот испит „нема да се носат без учество на засегнатите страни“. Тие, според извештаите, се однесуваат на кандидатите што правото го студирале на различни јазици и треба да им обезбедат еднакви услови, без паралелни системи за испитување. Конкретните одредби во извештаите не се наведени.

Министерството започнало консултации со правните факултети и студентите, а Шашивари најави дека наскоро ќе побара мислење од Венецијанската комисија на Советот на Европа, за да се обезбеди правна сигурност и усогласеност со европските стандарди. Тој рече дека министерството е подготвено да ги разгледа препораките на Комисијата. Уште рече дека владата е посветена на унапредување на јазичките права, во целосно почитување на Уставот и законите, и дека студентите и факултетите не треба да се соочат со свршен чин.

Реклама

Зошто е ова осетливо? Правосудниот испит е услов за работа како судија, обвинител, адвокат и во други правни професии. Албанските студенти од Државниот универзитет во Тетово, Универзитетот „Мајка Тереза“ и Универзитетот на Југоисточна Европа во април и мај протестираа бидејќи испитот се полага само на македонски. Тие бараат да може да се полага и на албански, и тврдат дека тоа е дискриминација и спротивно на Уставот и на Законот за употреба на јазиците.

Тогаш Министерството за правда го одби барањето, образложувајќи дека испитот е во согласност со законската рамка и дека е стручна проверка, а не административна постапка што ја уредува јазичниот закон. Владата предложи експертска група, а студентите во тоа видоа одолговлекување. На протест на 18 мај беа приведени тројца студенти по физички судир со полицијата. Коалициската партија ВЛЕН тогаш рече дека го поддржува барањето и дека владата ќе го реши прашањето.

Што е ново? Тонот сега е поинаков: министерот не зборува за затворена тема, туку за консултации и за европско мислење. Тоа е чекор кон решение, но не и решение, бидејќи не е објавено ни кој модел се разгледува, ниту каков рок.

Каде е компромисот? Двете основни позиции се: еден единствен функционален правосуден систем, во кој судиите и обвинителите ги разбираат сите постапки, и правото на образование и на употреба на јазикот на кој студентот го завршил студирањето. Моделот што ги усогласува обете, на пример со различни форми на испитување, мора да ја зачува споредливоста на резултатите. Што точно ќе предложи министерството не е познато.

Што не се знае? Не е познато кога ќе биде поднесено барањето до Венецијанската комисија, ниту колку ќе трае нејзиното мислење. Не е познато ни дали ќе има нов закон до крајот на годината, ниту дали студентите што протестираа ќе го прифатат моделот. Страницата што го пренесува министровото соопштение упатува и на најави за протести ако нема испит на албански, но не наведува кој ги најавува.

Што значи тоа? Прашањето од протест се преместува на маса за консултации, што е напредок во тонот. Дали ќе стане и напредок по суштина ќе зависи од тоа дали моделот ќе биде објавен навреме и ќе ги задоволи и студентите и професијата.

MKNews Hub · Македонија · 21 октомври 2026