Знаеше ли? — Матка крие една од петте најдлабоки подводни пештери во светот
Веднаш до Скопје, кањон создаден со преградување реката крие најстарото вештачко езеро во Македонија, пештерски систем меѓу најдлабоките на планетата, и пеперутки кои не постојат никаде во светот.
Само 17 километри југозападно од Скопје, реката Треска сече длабока клисура низ карпите — и создава простор што повеќе личи на некој далечен, скриен свет отколку на дестинација на дофат на градски автобус. Кањонот Матка е едно од оние места што локалните го земаат здраво за готово, а посетителите однадвор едноставно не можат да го поверуваат.
Најстарото вештачко езеро во Македонија
Езерото Матка не е природно — настанато е во 1938 година, кога реката Треска била преградена со брана "Св. Андреја", создавајќи вештачка акумулација која и денес се користи за производство на електрична енергија и наводнување. Тоа го прави најстарото вештачко езеро во земјата — со децении подоцна, а сепак изгледа толку природно што малкумина посетители воопшто помислуваат дека некогаш не постоело.
Пештера меѓу пет најдлабоки во светот
Кањонот крие десетина пештери, но една се издвојува — пештерата Врело, чија подводна продолжение "Подврело" се вбројува меѓу петте најдлабоки подводни пештери во светот, со длабочина преку 203 метри. Речиси парадоксално, присуството на сталактити под водата им кажало на спелеолозите дека некогаш во пештерата воопшто немало вода — таа се наполнила дури откако е изградена акумулацијата Матка.
Микрорезерват на биолошка разновидност
На само 5.000 хектари простор, Матка е дом на над илјада растителни видови (20% ендемски или реликтни), 119 видови дневни и 140 видови ноќни пеперутки — од кои 77 балкански ендемити и 18 целосно нови за науката во моментот на нивното откритие. Кањонот бил и еден од главните рефугиуми за живиот свет за време на глацијалниот период, што објаснува зошто денес тука опстојуваат толку многу реликтни видови кои другаде одамна исчезнале.
Освен природата, Матка е дом и на неколку средновековни манастири и цркви кои ѝ донеле надимок "мала Света Гора" — комбинација што малку места во светот можат да ја понудат: длабока клисура, подводна пештера меѓу најдлабоките на планетата, ендемски пеперутки, и векови стара духовна архитектура, сето тоа на пола час возење од центарот на Скопје.
🔵 Подводната пештера Подврело е меѓу петте најдлабоки во светот, со длабочина преку 203 метри.
🔵 Матка е најстарото вештачко езеро во Македонија — создадено во 1938 година.
🔵 118 од видовите пеперутки во кањонот се балкански ендемити, а 18 биле целосно нови за науката.
🔵 Температурата на водата во езерото е константно 7-9°C, дури и во разгорено лето.
MKNews Hub · Серија „Знаеше ли?” · Епизода 6 · 17 август 2026