Од Тирана до Париз: протести во три земји во една недела, со различни причини и ист проблем со насилството

Во една недела, во Албанија, Франција и Италија се случија масовни протести што во дел од градовите прераснаа во судири со полицијата. Лесно е да се повлече заклучок дека станува збор за единствен европски бран на гнев. Но фактите што ги имаме покажуваат дека станува збор за различни приказни со неколку заеднички точки.

Албанија. Немирите во Тирана почнаа на 13 октомври со незадоволство од условите на универзитетите и високите школарини, по месеци протести против власта. Демонстрантите бараат оставка на премиерот Еди Рама. Од вторникот повредени се 272 лица, меѓу кои 169 полицајци, според Ал Џазира. Рама тврди дека зад немирите стојат „странски раце“, без да понуди докази.

Реклама

Франција. Во сабота, 17 октомври, на улиците излегоа околу 550.000 луѓе според властите, а според организаторите 800.000. Извештаите ги поврзуваат демонстрациите со растечките трошоци за живот и со студентите. Следеа палежи и пљачки: најмалку 1.800 уапсени, повеќе од 500 повредени припадници на службите, запалена градска куќа во Лимож. Макрон за насилството ги обвини „бунтовнички елементи“ од радикални леви групи.

Италија. Протестите во италијански градови, меѓу кои Милано и Болоња, беа дел од истиот период. Затоа што нивните причини и размер не се еднакви на албанските или на француските, не е правилно да се третираат како иста приказна со нив.

Што е заедничко? Прво, значајна улога имаат младите и студентите, кои се најчесто присутни во улиците. Второ, во основата на незадоволството стојат економски теми: школарини, трошоци за живот, перспектива. Трето, во сите случаи насилството од групи што делуваат во рамки на протестите ја замагли пораката и му даде на власта причина да го насочи разговорот од барањата кон редот.

Што е различно? Албанските протести го бараат одењето на премиерот, што е директно политичко барање. Француските се поврзани со трошоците за живот, а се одвиваат пред претседателски избори на пролет, па секоја страна ги користи за свои цели. Одговорот на властите е различен, но со заедничка шема: Рама зборува за странски раце, Макрон за радикални групи, а Трамп, во францускиот случај, за имиграција, иако властите во Франција не воспоставиле таква врска.

Тука има и една методолошка напомена. Кога една власт ја објаснува кризата со надворешен или маргинален фактор, тоа може да биде точно, но може да биде и начин да се избегне разговорот за причините. Затоа, секоја таква изјава треба да се чита како оцена на оној што ја дава, додека не се појават докази.

Што не се знае? Не е познато дали ќе има нови бранови протести, ниту дали некои од овие движења ќе добијат организирана политичка форма. Не знаеме ни колку од насилството е планирано, а колку спонтано.

Што значи тоа? Лекцијата за Европа не е дека гневот е ист насекаде, туку дека земјите со различни системи имаат сличен проблем: како да се разликува мирниот протест од насилството и како власта да слуша без да се брани со обвинувања. Токму таа разлика ќе го одреди исходот во сите три земји.

MKNews Hub · Македонија · 19 октомври 2026