Нобел за хемија 2026: зошто огледалните молекули се важни за лековите
Нобеловата награда за хемија годинава им припадна на Французинот Анри Каган и Јапонецот Кенсо Соаи за откритија поврзани со асиметрична органска синтеза — начин да се произведува само „корисната“ од двете огледални форми на една молекула.
Нобеловата награда за хемија за 2026 година им е доделена на Французинот Анри Б. Каган и на Јапонецот Кенсо Соаи за откритија поврзани со асиметрична органска синтеза. Наградата изнесува околу 1,05 милиони евра, а двајцата ќе ја поделат.
Проблемот што го решаваат е едноставен за објаснување: многу молекули постојат во две форми што се огледални слики една на друга, како левата и десната рака. Телото препознава само едната. При лабораториска синтеза, двете форми традиционално се добиваат во еднакви количини, па само половина од производот делува, а другата половина е баласт, кој понекогаш може да предизвика алергии, мачнина или токсични реакции. Каган покажа дека хемиските реакции можат да се насочат кон посакуваната огледална форма многу поефикасно отколку што теоријата предвидувала, а Соаи откри реакција која сама себе забрзува и ја засилува посакуваната форма.
Практичната вредност е во производството на лекови: повеќе нема потреба од скапи чекори за одвојување на штетните форми од корисните, што ги намалува трошоците и ги прави лековите почисти. Технологијата, според објавените анализи, станува светски стандард, меѓу другото за антибиотици и кардиоваскуларни лекови. Во основата на двете откритија е прашањето на „хомохиралноста“ — зошто природата користи една, а не двете огледални форми.
MKNews Hub · Македонија · 8 октомври 2026
