Македонија одобри 67 енергетски објекти од околу 4,4 гигавати, а берзата за струја доби внатредневен пазар

Скопје – Македонија за 2026 година одобри план за изградба на 67 енергетски објекти со вкупна моќност од околу 4,4 гигавати, а во мај доби и внатредневен пазар на електрична енергија. Двата податоци се дел од сликата за енергетиката што ја црта извештајот на Европската комисија за 2026 година, објавен на 4 ноември.

Годишниот план за изградба на енергетски објекти го претстави министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска. Тој опфаќа 59 соларни централи со над 3,01 гигават, седум ветерни паркови со 908 мегавати и една когенеративна гасна централа од 495 мегавати. Покрај производството, одобрени се и 96 објекти за складирање, со 2,03 гигавати и 4.961 мегават-час.

Реклама

Според проценката, производните капацитети вредат околу 3,73 милијарди евра, а складирањето близу две милијарди. Планот, рече Божиновска, поставува „повисоки стандарди, построга контрола и јасни правила“ за да се заштитат енергетската безбедност, животната средина и јавниот интерес.

Колку е голем скокот, се гледа кога планот ќе се спореди со постојното. На крајот на 2024 година вкупните обновливи капацитети во земјата беа 1,63 гигавати, според податоците на IRENA. Одобрените соларни и ветерни капацитети се 3,92 гигавати, или околу 2,4 пати повеќе (наша пресметка).

Тука стигаме до границата на добрата вест. Одобрен план не е изградена централа, а рокови за градба и за пуштање во употреба не се соопштени. Целта останува да се достигне најмалку 40 отсто обновливи извори во вкупната потрошувачка до 2030 и 45 отсто до 2040 година.

Вториот столб е пазарот. На 6 мај операторот МЕМО го пушти внатредневниот пазар, три години по пазарот ден однапред. Платформите за тргување ги обезбедуваат словенечката берза BSP и M7 на германската „Дојче берзе“. Волуменот на тргување расте: 335 гигават-часови до крајот на 2023, околу 970 во 2024 и над 1,37 тераватчаси лани. Во првиот квартал годинава обемот е за 19 отсто поголем отколку во истиот период лани.

„Од денес нашиот пазар не само што планира за утре, туку работи во реално време“, изјави директорот на МЕМО Зоран Ѓорѓиевски. Божиновска го нарече тоа „само почеток на нашата целосна интеграција во европското енергетско семејство“, со следен чекор поврзување на пазарот со ЕУ.

Ѓорѓиевски упати и предупредување. Мерки на ЕУ како механизмот за јаглеродно прилагодување на границите, CBAM, според него може да ги оптоварат домашните производители и да ја засегнат ликвидноста. Зелената транзиција, додаде тој, „мора да биде праведна, постепена и економски одржлива“.

Во извештајот се споменува и новиот закон за обновливи извори на енергија, донесен во јули 2026 година и усогласен со европската директива RED II.

Како и во другите поглавја, и добрата оценка во енергетиката не го менува условот за преговорите. „Не е постигнат напредок кон усвојување на релевантните уставни измени“, стои во извештајот. Напредок има, а клучот за отворање на преговорите остануваат уставните измени договорени со Заклучоците на Советот од 2022 година.

MKNews Hub · Македонија · 8 ноември 2026