Концесиите за минерални суровини донесоа 1,22 милијарди денари во 2025, повеќе од двојно отколку во 2024

Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини на 30 октомври соопшти дека наплатата од концесиски надоместоци во 2025 година надминала 1,2 милијарди денари, повеќе од двојно во однос на 2024. Соопштението го пренесоа Локално, Либертас, Лидер, МКД.МК, Бизнисвести, Вечер и други. Бидејќи податоците доаѓаат од министерството, тие не се независно проверени. Подолу е преглед во прашања и одговори.

Колку е наплатено? За 2024 година наплатата е околу 561,5 милиони денари, а за 2025 околу 1,222 милијарди денари, или за над 660 милиони повеќе. Според Рацин, рударските компании во 2025 уплатиле точно 1.223.455.203 денари. За првите шест месеци од 2026 наплатени се уште речиси 574 милиони денари.

Реклама

Што се променило? Министерството го поврзува растот со новиот Тарифник од 1 јануари 2025: за металичните минерални суровини надоместокот е зголемен од 2 на 4 отсто, а за мермерот од 1 на 5 отсто. Евидентирани се 53 раскинати концесиски договори, а периодот не е наведен. Инспекцискиот капацитет е зајакнат со тројца дополнителни инспектори во 2026. Донесена е и Стратегија за периодот 2026–2046 со акциски план за 2026–2030.

Што е предложено? Нова законска рамка со финансиско покритие од 100 отсто од проценетите трошоци за управување со рударски отпад, наспроти сегашните околу една третина. Тоа би било приближно три пати построго. Министерството објави регистри на концесии и список на одземени концесии.

Колку од парите им припаѓа на општините? Според Рацин, 78 отсто од наплатениот надомест е приход на општината каде се врши експлоатацијата. За 2025 тоа е околу 954,3 милиони денари, односно околу 15,5 милиони евра. Правната основа не е наведена во текстот. Не е наведено ни колкав дел им припаѓа на државата, ниту како се распределуваат преостанатите 22 отсто.

Кои се примерите? За рудникот „Бучим“ во 2025 година се распределени 181,75 милиони денари за Конче, Штип и Радовиш, од кои околу 44,55 милиони за Радовиш. Македонска Каменица добила 178,46 милиони денари во 2025 и 399,25 милиони во периодот 2023–2025. Крива Паланка има вкупно 102,6 милиони денари за 2023–2025. Македонска Каменица, Радовиш, Пробиштип и Крива Паланка заедно евидентирале најмалку 293,2 милиони денари во 2025.

Колку е голем секторот? Според Рацин, рударството учествува со 10,9 отсто во индустриското производство и со 2,8 отсто во извозот. Произведени се 130.174 тони бакарен, оловен и цинков концентрат.

Може ли да се провери за што се трошат парите? Тешко. Општините ги внесуваат концесиските приходи во општиот буџет, па завршните сметки не покажуваат кои проекти се платени со рударски пари. Затоа тврдењето дека 78 отсто се враќа во развојот на рударските средини не може целосно да се провери од општинските буџети. Министерството најавува нова стратегија и закони со поголема транспарентност, а можна е обврска општините годишно да објавуваат колку добиле од секој рудник и како го потрошиле.

Зошто е важно сега? Темата за рудниците и концесиите беше и дел од пратеничките прашања на 29 октомври. Бројките од министерството даваат основа за дебата, но тие покажуваат наплата, а не што добиваат граѓаните во рударските општини.

MKNews Hub · Македонија · 31 октомври 2026